Een overzicht van de Spaanse cultuur

  1. Talen
  2. Invloed van het klimaat en de geografie
  3. Geschiedkundige ontwikkeling
  4. Gewoontes en tradities
  5. Gastronomie
  6. Kleding
  7. Spaanse cinema
  8. Muziek

De Spaanse cultuur heeft zijn wortels in de invloeden die de verschillende volkeren door de eeuwen heen hebben achtergelaten in hun doortocht op het Iberisch schiereiland. Maar naast de geschiedenis hebben de heuvels en de bergen naast de omliggende zeeën aanzienlijk bijgedragen aan de vorming van de hedendaagse cultuur.

Alhoewel er een gemeenschappelijk cultureel erfgoed voor alle Spanjaarden bestaat kan men niet ontkennen dat er ook wezenlijke verschillen bestaan tussen de regio’s onderling. Deze verschillen bestaan in kunst, tradities, literatuur, talen en dialecten, muziek, gastronomie en nog veel meer.

1.Talen

Het Castiliaans of het Spaans is de taal die door een grote meerderheid van de Spanjaarden gesproken wordt maar het is voor een aantal onder hen niet hun moedertaal. In feite zijn er ook andere talen van regionaal belang: Catalaans, Gallego, Baskisch en Valenciaans. Andere talen zijn het Aranees, Aragonees en het Asturisch-Leonees.

Een voorbeeld van het Euskara (Baskisch)

Sommige van deze talen en dan vooral het Catalaans, het Baskisch en het Gallego hebben een goed ontwikkelde uitgeverswereld en er verschijnen dagbladen en tijdschriften in die talen. Tijdens de laatste decennia probeerden lokale overheden het gebruik van deze talen te stimuleren.

Merk op dat, in verband met deze taalkundige verschillen, er een sterk gevoel van een eigen identiteit tussen de verschillende regio’s bestaat en dan vooral in Catalonië, Galicië en het Baskenland. Hier bestaan ook sterke nationalistische partijen en dat schept een spanningsveld tussen centralisme en regionalisme.

2. Invloed van het klimaat en de geografie

De natuurlijke kenmerken hebben geholpen om de Spaanse cultuur te maken tot wat hij nu is. In het noorden van het land, met zijn bergachtige omgeving, hebben deze bergen geholpen om de taal en de cultuur te behouden. Er is in Spanje zoals het voor een schiereiland hoort, een sterke maritieme traditie. Maar ook steden met een haven in het binnenland omarmen deze maritieme traditie.

Behalve de subtropische gordel op de Canarische Eilanden kunnen we de volgende klimaattypes onderscheiden: mediterraan en Atlantisch. In het binnenland vinden we een gematigd landklimaat wat wil zeggen dat in het zomer zeer warm is en in de winter is het er zeer koud. Aan de costas is het klimaat meer gematigd. Gematigde en zomerse zomers maken dat er een cultuur ontstaat waarin veel tijd buiten wordt door gebracht. Typische zijn de patio’s en de openbare plaatsen waar de mensen samenkomen om er te babbelen en er te genieten van een drankje en een hapje. De traditionele “verbenas” zijn culturele en sociale manifestaties, tijdens de lente en de zomer, die doorgaan in open lucht op veel plaatsen in het ganse land en waar de mensen dansen, drinken en naar attracties kijken en luisteren.

3. Geschiedkundige ontwikkeling

De aanwezigheid van fonteinen, de stadsontwikkeling in de Spaanse steden en de patio’s van de huizen, de keramiek en de dakpannen van de daken plus het decoratief gebruik van de tegels zijn overgebleven uit de architectuur van de moslims.

Voor buitenlandse waarnemers heeft het land een romantisch aureool en zij zien Spanje als een land met aristocratische landeigenaars, ongeletterde boeren, kleurrijke zigeuners, stierenvechters en een intense religiositeit zoals in de middeleeuwen en die elementen vormen een groot contrast met de omliggende Europese landen die geïndustrialiseerd en modern zijn.

Na de oorlog groeiden strips uit tot de populairste en de belangrijkste kunstvorm en vanaf de jaren zestig is de televisie alomtegenwoordig alhoewel er slechts enkele kanalen beschikbaar zijn.

Na de dood van Franco eindigde de censuur en dat leidde tot een explosie van culturele expressie. De gebieden waarop dit het duidelijkst tot uiting kwamen waren strips, moderne muziek en vormgeving. Op het einde van de jaren 70 kwam er een nieuw fenomeen tot leven, de “movida madrileña”, een jongeren subcultuur waarin punk en new wave, de boventoon voerden. Het epicentrum van deze subcultuur vinden we in Madrid. De voornaamste vertegenwoordiger van deze “movida madrileña” was de filmmaker Pedro Almodóvar. Daarnaast zagen we een enorme stijging in de populariteit van de Spaanse erotische film.

De oprichting van de Autonome Regio’s gaf een nieuwe stuwkracht aan de plaatselijke cultuur en die invloed kwam er nog eens in 1986 toen Spanje toetrad tot de Europese Unie. Er kwamen nieuwe vormen van vrijetijdsbesteding zoals de videospelletjes terwijl het aantal boeken in Spaanse huishoudens geleidelijk aan in stijgende lijn ging.

4. Gewoontes en tradities

De siesta is een van de bekendste tradities in Spanje maar momenteel verliest hij vooral in de steden in een snel tempo aan populariteit. Het normale dagelijks ritme in Spanje verdeelt de dag in twee delen, voor- en namiddag met daartussen een pauze van twee tot drie uren voor het middagmaal. Een wandeling ’s avonds is op vele plaatsen een wijdverbreide gewoonte.

Spanjaarden nemen laat hun avondmaal en dat valt zo ongeveer rond 21.00.

Veel recreatie speelt zich ’s avonds en zelfs ’s nachts af en dan gaat dit door tot in de vroege ochtenduurtjes. In het centrum en in het zuiden van het land is de warmte verantwoordelijk voor dit fenomeen. Het nachtleven begint er laat. Veel uitgangsgelegenheden, ook in kleine stadjes openen de deuren om middernacht en blijven open tot ’s morgens. In Madrid en in andere grote steden duren culturele voorstellingen in de zomer gemakkelijk tot twee uur ’s nachts.

5. Gastronomie

Het is moeilijk om de rijkdom van de Spaanse gastronomie samen te vatten in enkele lijntjes. De geografie, de cultuur en het klimaat hebben een keuken gemaakt die een enorme variëteit aan recepten en kookstijlen bevat. Een groot aantal beschavingen hebben op het schiereiland hun sporen achtergelaten en daar horen ook gastronomische sporen bij die tot op vandaag zijn overgebleven. Onder de belangrijkste invloeden zijn vooral de Joodse en de Moorse.

Vis maakt een belangrijk deel uit van het Spaanse dieet en zij eten hem graag zo vers mogelijk. Een groot aantal gebieden, zelfs ver van de kust, hebben een dagelijkse aanvoer waardoor het mogelijk is om smaakvolle gerechten te maken. In het binnenland staat er ook dikwijls vlees op het menu. Een product mogen we niet vergeten, de olijfolie, en zij maakt een wezenlijk onderdeel van het Spaanse dieet.

  • Arroz con leche / rijstbrij
  • Bacalao / kabeljauw
  • Caldero / gerecht met rijst en vis uit Murcia
  • Chorizo / Spaanse worst
  • Cocido / stoofschotel
  • Cuajada / gerecht op basis van gestremde melk
  • Escudella / soep uit Catalonië
  • Fabada / bonensoep uit Asturië
  • Fideuá / noedelgerecht uit Valencia
  • Gazpacho / koude tomatensoep
  • Horchata / verfrissende drank uit Valencia
  • Jamón / hesp
  • Marmita / visgerecht (tonijn) uit Asturië en Cantabrië
  • Morcilla / bloedworst
  • Migas / broodgerecht uit het zuidoosten van Spanje
  • Orujo / gedestilleerde alcoholische drank
  • Pan con tomate / brood met tomaat
  • Paella / rijstgerecht
  • Papas arrugadas / aardappelgerecht van de Canarische Eilanden
  • Pincho / snack of hors-d’oeuvre
Foto: Migas met een gebakken ei

Juan Fernández

  • Porrusalda / bouillon van prei uit het Baskenland, Navarra en Rioja
  • Quesos / kaas
  • Salmorejo / voorgerecht uit Córdoba
  • Sangría / Spaanse licht-alcoholische drank
  • Sidra / cider
  • Tapa / aperitiefhapje of snack
  • Tortilla de patatas / gerecht met aardappelen en eieren

6. Kleding

Tijdens de Gouden Eeuw (XVI en de XVII) bepaalde de Spaanse mode de Europese mode: donkere kledij die voor het grootste zelfs zwart was maar er waren enkele kleurrijke details : gouden kettingen, witte kragen, een kruis van een orde…. In Nederland, Frankrijk en Vlaanderen was dit de standaard bij de mannenmode.

De Spaanse regio’s hebben door de eeuwen heen een eigen kledingstijl ontwikkeld. De lokale klederdracht schittert nu nog op plaatselijke vieringen en feesten. Deze traditionele klederdracht heeft in alle geval een grote invloed uitgeoefend op de hedendaagse kleding en zo zien we in Extremadura en in Castilië een eerder sobere kledij. Daarentegen zien we op Andalusische feesten een eerder uitbundige kleurrijke kledij.

Spaanse ontwerpers hebben vandaag de dag een internationale erkenning gekregen en dat brengt ons dan op de Cibeles Madrid Fashion Week en de Pasarela Gaudí.

Een overzicht van kleding in Spanje kan men vinden in het Nationaal Kledingmuseum.

7. Spaanse Cinema

Onder de naam “Spaanse Cinema” kennen we de films gemaakt door Spanjaarden of in Spanje. Doorheen de geschiedenis is de Spaanse cinema er in geslaagd om belangrijke figuren voort te brengen en de belangrijkste twee zijn zeker Luis Buñuel en Pedro Almodóvar. Maar daarnaast kennen we ook nog Segundo de Chomón, Florián Rey, Juan Antonio Bardem, Luis García Berlanga, Carlos Saura, Jesús Franco, Antonio Isasi-Isasmendi, Mario Camus, José Luis Garci en Alejandro Amenábar.

Trailer van een film van Pedro Almodóvar

Naast de regisseurs zijn er nog artistiek directeur Gil Parrondo, winnaar van de twee Oscars, de directeur fotografie Néstor Almendros (hij heeft zijn hele loopbaan uitgebouwd buiten Spanje), de acteurs Fernando Rey, Francisco Rabal, Fernando Fernán Gómez, Antonio Banderas, Sergi López en Javier Bardem en de actrices Sara Montiel, Ángela Molina, Victoria Abril, Carmen Maura, Maribel Verdú en de bekendste onder hen Penélope Cruz.

8. Muziek

Muziek is een fundamenteel onderdeel van de cultuur en folklore van Spanje. Het behandelt de verschillende stijlen die zijn ontwikkeld in de verschillende historische perioden, gaande van de eerste culturele manifestaties voorafgaand aan het bestaan van Spanje als staat tot de artistieke manifestaties en producten van de hedendaagse entertainmentindustrie.

Flamenco

De flamenco, sterk beïnvloed door de traditionele Andalusische folklore, wordt meestal geassocieerd met zigeuners. Het kan een gedeeltelijke afstammeling zijn van Moorse muziek uit de 8e tot de 17e eeuw. Invloeden van Byzantijnse sacrale muziek en de muziek uit Egypte, Pakistan en India hebben ook een rol kunnen spelen bij de vorming van deze muziek.

De meeste geleerden zijn echter van mening dat flamenco een vorm van tablao of toneelmuziek is uit de 18e en vroege 19e eeuw, net als tango (Argentinië), rebetiko (Griekenland) of fado (Portugal).

De eerste serieuze verwijzingen zijn misschien uitgeschreven in José Cadalso’s “Cartas Marruecas” uit 1774. De oorsprong ervan als publieke vertegenwoordiging vond waarschijnlijk plaats in Cádiz, Jerez de la Frontera, Triana en Utrera.

De flamenco kent drie hoofdvormen:zingen, dansen en gitaar).

Volksmuziek

Muziek uit Galicia door Cristina Pato

De volksmuziek uit Spanje is zoals zijn regio’s zeer gevarieerd . Toch heeft men een reeks van ritmes die over het ganse schiereiland wijdverspreid zijn maar die met de tijd in elke regio een grotere variatie hebben gekregen of de ritmes verdwenen of ze veranderden in andere ritmes.

Dit is het geval met de jota, een dans waarvan veel mensen denken dat hij afkomstig is uit Aragón, maar in feite wordt hij gedanst op het hele Spaanse grondgebied.

In het algemeen, de uitingen van deze folkloristische muziek hebben hun oorsprong in de periode 1800 – 1950.

De muziek is dikwijls afkomstig uit de barok en de renaissance zoals het geval is in meerdere rij-dansen of in religieuze rituelen.

Zo worden bepaalde werken toegeschreven aan de middeleeuwen of zelfs dat de muziek Griekse, Iberische, Keltische of Fenisische invloeden ondergaat.

Tussen de meest belangrijke zijn er die opvallen zoals de diepe zang, flamenco, curri, contrapanes, copla, cuplé, fandango, habas verdes, isa canaria, la jota, la muñeira, paloteos, balls de bastons, pasodoble, pardicas, rebolada, sardana en de verdiales.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *